Pytania z XIX wieku od 21-28

21. polityka władz pruskich wobec Polaków w zaborze pruskim w latach 1871-1914

Chwalba 450-463

?Prusy wobec Kościoła ? Kulturkampf (walka o kulturę)

oWalka z Kościołem to walka z separatyzmem w tym wypadku katolickim (problem dotyczy również Bawarii)
oUstawy majowe (1873) ? dotyczy kształcenia i powoływania osób duchownych, ksiądz (katolicki i ewangelicki musi być/mieć:
oObywatel Rzeszy
oUkończoną teologię na niemieckim uniwersytecie
oZatwierdzenie od władzy ? Kościół zgłasza kandydata, ale musi go przedstawić do akceptacji
oUwięzienie abp Ledóchowskiego 1874
?Sprzeciwiał się religii po polsku
?Mianował urzędników diecezji bez zgody władz

?Prusy wobec języka ? ograniczanie polskiego w administracji i szkolnictwie

o1876 ? ustawa o języku państwowym – usuwanie polskiego z administracji i kolei zwalnianie Polaków
o1877 i 1898 w sądownictwie jak w powyższych dziedzinach wyłącznie niemiecki
oustawa kagańcowa 1908 zakaz rozmowy w języku innym niż niemieckim na zgromadzeniach publicznych * wyjątkiem przedwyborcze spotkania na obszarach gdzie społeczność nie-niemiecka stanowi więcej niż 60%
oWprowadzenie nauki po niemiecku, bicie uczniów mówiących po polsku
?Sprzeciw rodziców, zwłaszcza przeciw religii po niemiecku
?Strajk we Wrześni 15 V 1901
?Strajk szkolny 1905
oOficjalne pojęcie ?prusaków polskiego pochodzenia? ? depolonizacja robotników ? wpływ środowisk nacjonalistycznych na rząd
oAptekarze nie realizowali recept po polsku, policjanci karali za polskie szyldy sklepów, polskie napisy na nagrobkach, cenzura gazet

?Prusy wobec polskiej ziemi

oRugi pruskie 1885 ? masowe wysiedlenia Polaków z Galicji i Królestwa Pol. ? przebywających w Prusach nielegalni, bez obywatelstwa i zezwoleń
oKomisja Kolonizacyjna 1886 ? dysponowała dużymi środkami od rządu, założona przez Bismarcka, popierana przez późniejszych kanclerzy (Blok, von Bethmann- Hellweg)
?Zadanie ? skupywanie gruntów od polskich ziemian i osadzanie tam niemieckich kolonistów
?Cele:
?Powstrzymanie procesu repolonizacji miast
?Osłabienie finasowe polskiego mieszczaństwa
?ekspansja niemieckiej kultury ( w tym protestantyzmu)
oZwiązek Popierania Niemczyzny na Kresach Wschodnich lub Niemiecki Związek Kresów Wschodnich ? Hakata (nazwiska założycieli Hansemann, Kennemann, Tiedemann), powstaje w Poznaniu 1894, lobuje rządy, wspiera antypolskie ustawodawstwo, w przededniu wojny liczy ok. 55 tysięcy członków
?Cele
?Obserwacja prasy polskiej
?Zachęcanie Niemców do wykupywania nieruchomości od Polaków
?Sprowadzanie Niemców ? nakręcanie gospodarki
?Wzmacnianie niemieckiej klasy średniej
?Wspieranie niemieckich szkół

oUstawa osadnicza 1904 ? zakaz tworzenia nowych osad rolniczych, w praktyce zakaz budowy budynków mieszkalnych i gospodarczych ? wóz Drzymały
oUstawa wywłaszczeniowa 1908 przymusowe wywłaszczanie Polaków
o1912 ? dodatkowy zakaz kupowania ziemi przez Polaków od Niemców

?Era Capriviego 1890-1894, czasy rządów kanclerza propolskiego, przerwa w konfliktach polsko-pruskich, okres przerwy umocniło stronę polską, W zamian za poparcie polityki wojennej i kolonialnej (Józef Kościelski ? przywódca Koła Polskiego w Reichstagu, ugodowiec), ustępstwa wobec Polaków:
?Mianowanie abp Floriana Stablewskiego ? stał się łącznikiem między władzą a wiernymi, szukał kompromisów, łagodził spory.
?Przyznanie Związkowi Spółek Zarobkowych 1892 prawa delegacji rewizorów do spółek w nim zrzeszonych ? szybszy i bardziej dynamiczny rozwój spółek
?Język polski jako dodatkowy przedmiot w szkołach ludowych
?Od 1894 zgoda na parcelację majątków ziemskich i osiedlanie Polaków na takich nowych gospodarstwach ? przeciwdziałanie Komisji Kolonizacyjnej
Od roku 1894, ustąpienie Capriviego odwrót od polityki ustępstw i ugody, aż do czasów Wojny.

22. Plusy i minusy autonomii galicyjskiej.

Chwalba 49-512

Etapy tworzenia autonomii:
- dyplom październikowy 1860
- patent lutowy 1861
- konstytucja grudniowa 1867

Plusy Minusy
?Utworzenie Sejmu Krajowego 1860
?Wprowadzenie języka polskiego od administracji, policji, sądownictwa 1869, na UJ 1870
?Powołanie Akademii Umiejętności ? Kraków 1871, Akademia Techniczna ? Lwów 1877, przyszła Politechnika
?Wolności polityczne i podstawowe swobody ? efekt konstytucji grudniowej (więcej str. 504)
?Samodzielność decyzji w sprawach kultury krajowej przez Sejm Krajowy
?Powołanie Wydziału Krajowego ? organ wykonawczy Sejmu Krajowego
?Powołanie Rady Szkolnej Krajowej
?Wyższe urzędy pełnili Polacy ? namiestnik, minister ds. Galicji
?Utworzenie samorządów gminnych 1862?Nadmierny rozwój administracji (tendencja ogólnoaustiacka)
?Hamowanie rozwoju gospodarczego do końca lat 80, poprawa po 1900
?Rolnictwo na niskim poziomie technicznym i ekonomicznym ? brak inwestycji
?Bieda chłopów ?Golicja i Głodomeria?
?Przeludnienie wsi
?Niewystarczająca produkcja zboża
?Słaby przemysł ? małe zacofane zakłady (do1900)

23. Bilans rewolucji 1905roku w zaborze rosyjskim

Chwalba 371-383, 416-422

KRÓLESTWO POLSKIE

?Możliwość powoływania organizacji społecznych
?Powołanie Towarzystwa Kursów Naukowych (XI 1906) ? zadania edukacyjne, samokształcenie się, robotnicy, kobiety
?Wzrost wydawnictw książkowych i prasowych ? wzrost czytelnictwa
?Działalność stowarzyszeń skupiających grupy zawodowe służących społeczeństwu
?Higieniczne, lekarskie, naukowe, literackie
?Legalizacja instytucji: kulturalnych, oświatowych, społecznych ?większa aktywizacja inteligencji
?Uzyskanie reprezentacji politycznej w Dumie Państwowej
?Podział w PPS:
?Starzy ? Piłsudski ? PPS ?Frakcja Rewolucyjna
?Młodzi ? Sachs ? PPS ?Lewica
?Lokaut łódzki ? czasowe zamknięcie fabryk ? robotnicy zostają bez pracy, później przyjmowanie na groszych warunkach
?Bojkot rosyjskich uczelni ? studenci wyjeżdżają za granicę- Galicja, Belgia, Szwajcaria, Francja
?Od IV 1906 w szkołach gminnych język polski językiem wykładowym
?Akcja oświatowa ? propagowanie wysyłania dzieci do szkół
?Walka z analfabetyzmem
?Wprowadzenie polskiego, obok rosyjskiego w administracji
?Sądownictwo nadal po rosyjsku
?Ożywienie polityczne środowiska robotniczego
?Rozłam polityczny prawicy na antyniemieckie i antyrosyjską

ZIEMIE ZABRANE

?Aktywacja inteligencji ? wzrost wydawnictw
?Stowarzyszenia kulturalne ? muzea, biblioteki
?Przyjmowanie do szkół Polaków, katolików na nauczycieli
?Nauczanie języka ojczystego po polsku w szkołach średnich (zajęcia nieobowiązkowe)
?Od 1910 powrót do rusyfikacji

24. Polskie formacje wojskowe podczas I Wojny Światowej

Chwalba 571-574, 581, 584-587

Austria 1914

?Kompania Kadrowa ? powołana przez Naczelny Komitet Narodowy (NKN)
?2 VIII zgoda na mobilizację
?6 VIII wymarsz z Oleandrów w kierunku Kongresówki
?10 VIII wejście do Jędrzejowa, 12 VIII Kielce
?liczyła około 140-170 żołnierzy
?dowódca Tadeusz Kasprzycki

?Legiony mają powstać dwa Legion Wschodni i Zachodni
?Wschodni, 16 VIII ? 21 IX ? Lwów ? odmowa przysięgi na wierność Franz Józefowi
?Zachodni , 16 VIII ? 19 XII ? Kraków
oDowódca Rajmund Baczyński, potem Karol Durski- Trzaska
o19 XII 1914 przekształcone w Brygady

?I brygada (Piłsudski)
?II brygada (Haller)miejsca walki na stronie 573
?III brygada ? powstaje później

?Jesień 1915 ? okres największej liczebności ok. 15 tys żołnierzy 10 tys. W formacjach pomocniczych i zapasowych

Niemcy (po akcie 5 XI)

?20 IX 1916 ? przeformowanie Legionów w Polski Korpus Posiłkowy
?Tworzenie Polskich Sił Zbrojnych (polnische wehrmacht) oddziałów zbrojnych Królestwa Polskiego (1916-1918)
oTworzony z żołnierzy Polskiego korpusu pomocniczego
oDowodzone przez Hansa von Beselera
?3 VIII 1917 zarządzenie przysięgi na wierność niemieckiemu cesarzowi
?9 VIII 1917 (data wikipedia) kryzys przysięgowy ? dotyczy I i III brygady

Rosja

?1914 odezwa Mikołaja Mikołajewicza dowódcy armii rosyjskiej do Polaków

?Legion Puławski (miejsce formowania ? Puławy)? tworzony przez Komitet Narodowy Polski, władze utrudniają powołanie oddziałów wojskowych, 24 I 1915 przekształcony w oddział armii rosyjskiej

?Naczelny Komitet Wojskowy (Naczpol) dostaje zgodę od rządu Rosji na utworzenie polskich oddziałów 1917
oTzw. Korpusy wschodnie
?I korpus ? dow. gen Józef Dowbor-Muśnicki, miejsce formacji ? Mińsk 1917
?II korpus dow. Od IV 1918 Haller ? V 1918 bitwa pod Kaniowem rozbity przez Niemców ? zbierał się w Besarabii 1917
?III korpus dow. Gen Eugeniusz de Henning-Michaelis ? Ukraina 1918
?IV korpus miał się zebrać w Odessie przerwane przez wejście do miasta bolszewików

Polska Armia na Zachodzie

?4 VI 1917 ? powołanie polskiej armii przez prezydenta Francji ? z inicjatywy Dmowskiego (Komitet Narodowy Polski)
?rekruci brani z polskich z jeńców z państw centralnych, Polaków w armii Francji, z emigracji (USA, Kanada, Brazylia)
?3 X 1918 Haller przejmuje dowództwo
?Błękitna Armia (od koloru mundurów)
?liczyła w czasie końca zakończenia wojny 70 tys. Ludzi

25. Polskie ośrodki władzy i reprezentacji narodowej w dobie I WŚ

Chwalba 571-573, 581-582, 586-590

- Naczelny Komitet Narodowy (NKN)

?Powstaje 16 VIII 1914 w Krakowie
?Porozumienie sił konserwatywnych, demokratycznych i ludowych
?Na czele prezydent KRK Juliusz Leo, potem Władysław Leopold Jaworski
?Siła proaustriacka, organizuje tworzenie Legionów
?Departamentem Wojskowym NKN kieruje Władysław Sikorki
?W Ramach NKN działa Liga Kobiet:
oTroska o rannych żołnierzy, prowadzi szpitale, ochronki dla dzieci, stołówki
oOd kryzysu przysięgowego poza NKN

- Komitet Narodowy Polski (KNP)

?Powstaje XI 1914 w Warszawie
?Skupiał realistów i endeków
?Ograniczany przez władze rosyjską, antyniemiecki
?Organizuje tworzenie Legionu Puławskiego
?Prezesem Zygmunt Wielkopolski
?Miał poparcie Francji i Anglii
?Reprezentowany przez Romana Dmowskiego
?Działa do 1917 w Polsce

- Komitet Narodowy Polski (KNP)

?Zawiązany w Lozannie 15 VIII 1917, potem przenosi się do Paryża
?Zrzesza endeków i realistów ? kontynuuje KNP z Warszawy, patrz wyżej
?Prezesem zostaje Dmowski, aktywnie działa Paderewski
?Organizuje Armię Polskę we Francji
?Uznawany za oficjalnego reprezentanta Polski przez rządy Francji, USA, UK i Włoch
?Rozwiązuje się 16 I 1919

- Tymczasowa Rada Stanu Królestwa Polskiego

?Powstaje na mocy ustaleń aktu 5 XI 1916 w Wawie
?W jej skład wchodzi 25 nominatów (15 z zaboru niemieckiego, 10 z austriackiego)
?Przygotowywała kadrę urzędniczą i praw dla nowego państwa
?Piłsudski odpowiedzialny w niej za sprawy wojskowe
?Po kryzysie przysięgowym (VII 1917) podaje się do dymisji

- Rada Regencyjna

?Powołana 12 XI 1917 w Warszawie
?W skład wchodzą:
?Książę Zdzisława Lubomirski
?Abp warsz. Aleksander Kakowski
?Józef Ostrowski, prawnik i polityk, przywódca realistów
?Stanowiła prawo w Królestwie Polskim
?Powołuje Radę Ministrów (7 XII 1917) ? pod przewodnictwem Jana Kucharzewskiego
?7 i 12 X 1918 znosi administracje okupanta w Królestwie Polskim
?11 XI 1918 przekazała władzę nad podległym jej wojskiem Józefowi Piłsudskiemu.

Rada Stanu

?Powstaje w Warszawie 1918 jako naczelny organ władzy państwowej, quasi-pralament
?Członkowie wybierani (połowa) przez rady miejskie i sejmiki powiatowe, reszta przez Radę Regencyjną
?Opracowywała przyszłe ustawy państwowe
?Zlikwidowana 7 X 1918 decyzją Rady Regencyjnej

26. Ruch ludowy na ziemiach polskich w II połowie wieku ? podobieństwa i różnice

Chwalba 448-449, 520- 521, 527-529

Prusy

Chwalba str. 449 (trzeci akapit) ? ? nie uformował się (?) ruch ludowy.

Określane przez podręcznik jako ?ruch ludowy?

?Środowisko skupione wokół pisma ?Orędownik? ? organizowanego przez Romana Szamańskiego.
?Do lud zaliczano mieszczan i wiejskich gospodarzy
?Cel: stworzenie samodzielnego stronnictwa mieszczańskiego ? wybór własnych kandydatów do Landtagu i Reichstagu.
?Opozycja wobec konserwatystów ? mniej układni z rządem, konserwatyści radzą im ostrożniejsze działania w walce politycznej
?Chcą walczyć w obronie wiary, języka, jedności narodowej
?Obrona polskości i ?walka o duszę polskiego chłopa?

Rosja

?1904 powstanie Polskiego Związku Ludowego (PZL)
?Przewodzili mu: Stefan Brzeziński, Zygmunt Nowicki
?Wspierali walkę robotników rolnych o lepsze warunki pracy i płacy
?Strajki miały spontaniczny charakter
?Na początku 1907 rozbity aresztowaniami
?Od 1908 zaczęto legalnie wydawać ?Zaranie? ? gazeta zaczyna skupiać dawne środowisko PZL, z pismem współpracuje Maria Dąbrowska
?Podzielali wieje poglądów z PPS ? Frakcją Rewolucyjną
??Zaraniarze? uznają za cel: uobywatelnienie chłopów, emancypację wsi i jej rozwój przez modernizację
?Popularyzowali hasło ?sami sobie?
?Bardziej lewicowi niż ludowcy z Galicji
?Popadali w konflikty z ziemiaństwem i Kościołem ? podważali pozycję duchowieństwa
?XII 1913 wyrasta z Zaraniarzy partia PSL, później PSL ? ?Wyzwolenie?

Galicja

- Stronnictwo Ludowe

?Powstaje 28 VII 1895 w Rzeszowie
?Przywódcy Karol Lewakowski, Jakub Bojko, Jan Stapiński
?Gazeta ruch ?Przyjaciel Ludu?
?Założenia:
?Socjalna, prawna i polityczna emancypacja chłopów
?Demokratyzacja życia politycznego o prawa wyborczego? wprowadzenie tajnych i powszechnych wyborów
?Reprezentowanie wsi wobec władz
?Zabieganie o inwestycje na wsiach
?Zmienia nazwę w 1903 na Polskie Stronnictwo Ludowe ? dodaje do programu upowszechnianie wśród chłopów świadomości narodowej i uobywatelnienia chłopów
?Pozostawało pod wpływem endecji
?Po zmianie ordynacji wyborczej w 1907 roku w Galicji zwycięża PSL
?Rozłam w PSL 1913 na:
oPSL ? Lewica ? Jan Stapiński
oPSL ? Piast – Jakub Bojko, Wincenty Witos ? tygodnik ?Piast?

Podobieństwa Różnice
?Biorą w obronę ludność wiejską
?Budzenie postaw narodowych i obywatelskich wśród chłopów
?Posiadają swoje organy prasowe
?W opozycji wobec konserwatywnych ziemian (w Galicji do 1907)?Różny poziom upolitycznienia organizacji – w Niemczech działa raczej jak ruch społeczny niż partia polityczna
?Tylko galicyjski PSL wchodzi o parlamentu
?Różny stosunek do lewicowych haseł
?Stosunek do Kościoła

28. Dwa nurty w polskim socjalizmie

Socjalizm niepodległościowySocjalizm anty-niepodległościowy
PPS

?Powstaje w Paryżu XI 1892, z połączenia II Proletariatu i Związku Robotników Polskich
?Przyjmuje program w którym zobowiązuje się do walki o niepodległą, ludową, demokratyczną Polskę
?Tworzą się krajowe komórki PPS ?kolportują ?bibułę?, tworzą pismo PPSu ?Robotnik?
?Przywódcy: – Józef Piłsudski, Aleksander Sulkiewicz, Aleksander Malinowski, Stanisław Wojciechowski
?Włączanie wątków religijnych do agitacji
?Podczas rewolucji 1905 ? tworzy Organizację Bojową ? walczą z policją i kozakami ? tzw. Krwawa środa (72 policjantów zabitych)
?XI 1906 zjazd PPSu ? podział na:
oStarych ? PPS Frakcja rewolucyjna ? cele niepodległościowe ważniejsze niż społeczne, zaczyna wokół siebie tworzyć front niepodleg. ? XI 1912 Komisja Tymczasowa Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych (KTSSN), tworzy organizację paramilitarne i strzeleckie
oMłodzi ? PPS Lewica, zbliżają się do SDKPiL, usuwają z programu hasła niepodległościowe

Polska Partia Socjaldemokratyczna Galicji i Śląska (PPSD)

?Powstaje w 1897
?1904 początek współpracy z PPS
?1912 wchodzi w skład KTSSN
?1914 współtworzy NKN i Legiony
?przywódca Ignacy Daszyński I Proletariat

?Powstaje w 1882 w Warszawie
?Przywódca Ludwik Waryński
?Nazywali siebie internacjonalistami, bezpaństwowcami
?Wspierali terror indywidualny, protesty manifestacje, strajki
?Wydawali pisma uświadamiające robotników
?Po serii aresztowań przestają istnieć

Socjaldemokracja Królestwa Polskiego (SDKP) 1893 z czasem SDKPiL ( i Litwy) od 1900

?Nie akceptują programu PPS, część działaczy II Proletariatu i ZRP
?Jak nadrzędny cel obalenie caratu o utworzenie rosyjskiej republiki demokratycznej, by znów później na drodze rewolucji obalić ją i wprowadzić państwo socjalistyczne.
?Przywódcy:
oJulian Marchlewski
oMirosław Wosołowski
oRóża Luksemburg

?Brali udział w protestach, drukowali propagandę, czcili 1. maja
?W rewolucji 1905 prze do rewolucji wraz z robotnikami rosyjskimi
?1918 wraz z PPS Lewicą zakłada Komunistyczną Partię Robotników Polskich (KPRP)

Jesteś tu: Opracowania